"Even niks moeten": het beste speelgoed van dit moment
Er gebeurt dit jaar iets opvallends in de speelgoedwereld. Op de grote internationale speelgoedbeurs in Neurenberg, waar experts elk jaar de trends van de komende tijd bepalen, kwam één thema steeds terug: rust. Niet méér spullen, niet méér knipperende lichtjes of geluidjes, maar rust. Speelgoed dat het kind zelf laat nadenken in plaats van op overweldigende manier de koers bepaalt, want: hoe minder een speeltje vastlegt, hoe meer een kind ermee kan.
Wat de trends van dit jaar ons vertellen
Op de Spielwarenmesse 2026 werd "Creative Mindfulness" benoemd als één van de drie grote speelgoedtrends van het jaar. De gedachte erachter: kinderen groeien op in een snelle, digitale wereld en spel wordt daardoor steeds vaker ingezet als moment van aandacht en concentratie. Zonder scherm even helemaal in iets opgaan.
Tegelijkertijd zien speelgoedwinkels en -blogs een groeiende vraag naar hands-on materiaal: klei, magnetische tegels, natuurlijke materialen. Spulletjes waarmee kinderen zelf iets maken, in plaats van iets kant-en-klaars bedienen. De verklaring die experts daarvoor geven, is simpel: kinderen leren het meest van dingen zelf ontdekken, niet van dingen die al voor hen bedacht zijn.
Kortom, de hype van dit moment is eigenlijk geen nieuwe hype. Het is een terugkeer naar iets ouds: open-ended spelen.
Wat maakt open-ended spelen zo waardevol
Open-ended speelgoed is speelgoed zonder vaste uitkomst. Er zit geen instructie bij, geen "goed" of "fout", geen moment waarop het spel klaar is. Een set blokken kan vandaag een toren zijn en morgen een dierentuin. Een vos kan de held zijn of de antiheld. De hoofdrol spelen of slechts een voorbijganger zijn. Op avontuur gaan, of juist niet. Precies die vrijheid maakt open-ended speelgoed krachtig.
Onderzoekers Pepler en Ross lieten al in de jaren tachtig zien dat kinderen die op deze manier spelen, beter worden in divergent denken: het bedenken van meerdere oplossingen voor hetzelfde probleem. Valt een toren om, dan zoekt een kind zelf uit waarom en probeert het een nieuwe aanpak. Niemand zegt hoe het moet.
Daarnaast blijkt open-ended spelen bij te dragen aan:
Taalontwikkeling. Zonder vaste rollen of scripts bedenken kinderen zelf verhalen, woorden en zinnen.
Sociaal-emotionele ontwikkeling. In rollenspellen zonder vast script oefenen kinderen met perspectief nemen: hoe voelt iemand anders zich, en wat doe je daarmee?
Zelfvertrouwen. Omdat het kind de regie heeft, ontstaat er een gevoel van "ik kan dit zelf bedenken" in plaats van "ik doe wat er staat".
Hoe herken je het (en hoe begin je)
Het mooie is dat je hier niet veel voor nodig hebt. Denk aan:
Natuurlijke materialen. Takken, stenen, dennenappels. Buiten is de meest open-ended speelplek die er is.
Loose parts. Dopjes, lapjes stof, kartonnen dozen. Voorwerpen zonder vaste betekenis, die dus alles kunnen worden.
Bouwmateriaal zonder bouwtekening. Blokken, magnetische tegels, constructiesets zonder instructieboekje.
Materiaal dat meegroeit. Waar een kind van drie mee stapelt, gebruikt hetzelfde kind op zijn achtste om iets ingewikkelds te bouwen of een heel verhaal omheen te verzinnen.
Ook verhalende kaartensets, zoals Vos Wil Vliegen, vallen hieronder. Op het eerste gezicht lijkt dat gek: er staat toch gewoon een vos op de kaart? Maar het figuur zelf blijft leeg. Het kind bepaalt of de vos een naam heeft, welk gender, of hij bang is voor water of dol op avontuur. Net zoals een blok geen vaste betekenis heeft tot een kind het ergens voor gebruikt, heeft de vos geen vaste eigenschap tot een kind die eraan geeft. Het beeld geeft alleen een klein duwtje, de rest blijft volledig open.
Voor kinderen tussen de 3 en 12 jaar werkt open-ended spelen op elke leeftijd anders, en dat is precies de kracht ervan. Een kleuter ontdekt vooral met zijn handen: voelen, stapelen, omgooien. Een kind van 8 of 9 bouwt complexere werelden en verzint er verhaallijnen bij. Hetzelfde materiaal, een heel ander soort spel.
Waar het uiteindelijk om draait
Wat mij het meest raakt aan deze trend, is niet het materiaal zelf, maar wat het van ons als ouders vraagt: iets minder sturen, iets meer vertrouwen. Even niet het antwoord geven, maar de vraag laten staan. Dat is niet altijd makkelijk, zeker niet in een tijd waarin alles snel en efficiënt moet gaan. Maar het is precies dat wachten, dat stille moment, waarin de fantasie van een kind de ruimte krijgt om te groeien!
Opmerkingen